Bütün breket növləri eyni prinsiplə işləyir: dişə yapışdırılan kiçik kilidlərə (breketlərə) qövsvari məftil bərkidilir və o, dişləri tədricən lazımi mövqeyə hərəkət etdirir. Növlər arasındakı fərq materialda, görünüşdə, rahatlıqda və hansı hallar üçün uyğun olmasındadır. Materiala görə 4 əsas növ var — metal, keramik, sirkonyum və lingual. Bunlardan ayrı, məftilin bağlanma üsuluna görə özübağlanan (self-ligating) sistemlər fərqlənir.
Breket növləri bir cədvəldə
Əsas fərq görünüşdə, materialın möhkəmliyində və gündəlik rahatlıqdadır. Hər növ aşağıda ayrıca izah olunur.
| Növ | Görünüş | Nəyi bilmək lazımdır | Kimə uyğundur |
|---|---|---|---|
| Metal | Görünür, gümüşü | Ən möhkəm, ən dəqiq nəzarət; rəngli rezinlər seçmək olar | Uşaq və yeniyetmələr, mürəkkəb hallar |
| Keramik | Diş rəngində, uzaqdan az seçilir | Metaldan kövrəkdir; şəffaf rezinlər saralına bilər | Yüngül və orta hallarda estetikanı önəmli sayanlar |
| Safir | Şəffaf, ağ dişlərdə ən az seçilən | Kövrəkdir, sərt qidalardan qorumaq lazımdır | Görünüşü önəmli olan yetkin və yeniyetmələr |
| Sirkonyum | Diş rəngində | Rəngə davamlı, adi keramikadan möhkəm; hər hal üçün uyğun deyil | Estetikanı önə çəkən yetkinlər — həkim təsdiqi ilə |
| Lingual | Kənardan görünmür | İlk həftələrdə nitqdə və dildə narahatlıq; təmizlik daha çətindir | Breketin görünməsini qətiyyən istəməyən yetkinlər |
1. Metal breketlər
Paslanmaz poladdan hazırlanan klassik sistem — ən çox istifadə olunan variant. Breketlər kiçik və möhkəmdir, nadir hallarda qopur, məftilin dişə ötürdüyü qüvvə isə ən dəqiq idarə olunur. Buna görə mürəkkəb dişləm pozğunluqlarında, dişin kökü ilə birlikdə böyük hərəkət tələb olunan hallarda və uşaqlarda çox vaxt ilk seçim metal breketlər olur.
- Üstünlüyü: davamlılıq, dəqiq nəzarət, rəngli rezinlərlə fərdiləşdirmə imkanı
- Mənfi: kənardan görünür, ilk 1–2 həftə dodaq və yanaqlarda narahatlıq ola bilər
Kimə uyğundur: uşaq və yeniyetmələrə, mürəkkəb halları olan pasiyentlərə və görünüşdən çox nəticənin etibarlılığını önəmli sayanlara.
2. Şəffaf breketlər: keramik və safir
Şəffaf breket — dişə yapışdırılan, lakin metaldan deyil, keramik və ya safirdən hazırlanan breketdir. Bu, çıxarıla bilən şəffaf kapa (elayner) deyil, müalicə boyu dişlərdə qalan sabit breket sistemidir. Keramik breketlər diş rənginə yaxın keramikadan hazırlanır və uzaqdan demək olar ki, seçilmir. Onların daha şəffaf variantı monokristal safirdən hazırlanan safir breketlərdir — işığı keçirir və ağ dişlərdə daha az nəzərə çarpır. İş prinsipi metal breketlərlə eynidir, lakin material daha kövrəkdir: sərt qidalardan daha diqqətlə qorunmaq lazımdır. Keramika bərk olduğundan qarşı çənənin dişləri ilə təmasda emalı aşındıra bilər — dərin dişləmdə həkim bunu breketlərin yerləşdirilməsində nəzərə alır.
- Üstünlüyü: estetik görünüş, hamar səth
- Mənfi: metaldan kövrəkdir; breketin özü rəngini saxlasa da, ona taxılan şəffaf rezinlər çay, qəhvə və tünd qidalardan saralına bilər
Kimə uyğundur: görünüşü önəmli olan yetkin və yeniyetmələrə, xüsusən yüngül və orta dərəcəli hallarda.
3. Sirkonyum breketlər
Sirkonyum dioksid tac və implant konstruksiyalarında da istifadə olunan möhkəm, bioloji uyğun keramikadır. Ondan hazırlanan breketlər diş rənginə uyğundur, rəng dəyişməsinə davamlıdır və adi keramikaya nisbətən qırılmaya daha davamlıdır. Bununla belə, sirkonyum breketlər geniş yayılmayıb və bəzi mürəkkəb hallarda metal breketlərin verdiyi nəzarət dəqiqliyinə çatmaya bilər.
- Üstünlüyü: sabit breketlər arasında ən estetik variantlardan biri, rəngə davamlılıq
- Mənfi: hər hal üçün uyğun deyil, mürəkkəb hallarda imkanları məhduddur
Kimə uyğundur: estetikanı ön plana çəkən yetkinlərə — həkim halın buna imkan verdiyini təsdiqlədikdən sonra.
4. Lingual (dilaltı) breketlər
Lingual breketlər dişlərin daxili — dil tərəfdəki səthinə yapışdırılır, ona görə kənardan ümumiyyətlə görünmür. Çox vaxt hər pasiyent üçün fərdi hazırlanır. Dil breketlərə toxunduğundan ilk həftələrdə nitqdə və dilin ucunda narahatlıq ola bilər. Gigiyena da daha çətindir, çünki breketlər güzgüsüz görünmür və təmizlənməsi daha çox vaxt aparır.
- Üstünlüyü: tam görünməz
- Mənfi: adaptasiya daha çətindir, təmizlik və nəzarət ziyarətləri daha çox vaxt tələb edir
Kimə uyğundur: işi ünsiyyət və ictimai çıxışla bağlı olan, breketin görünməsini qətiyyən istəməyən yetkinlərə. Çıxarıla bilən alternativ — şəffaf elaynerlər.
Özübağlanan (self-ligating) breketlər
Bu, ayrıca material deyil, bağlanma üsuludur: məftil elastik rezinlə deyil, breketin öz kiçik qapağı ilə saxlanılır. Belə sistemlər həm metal, həm də keramik variantda olur. Rezin olmadığından breketin ətrafında daha az qida qalır, nəzarət ziyarətləri arasındakı interval isə adətən daha uzun olur. Rəngli rezinlər bu sistemdə istifadə olunmur.
Breket rəngləri
Breketin özünün rəngi materialdan asılıdır: metal breketlər gümüşü, keramik, safir və sirkonyum breketlər isə diş rəngində və ya şəffafdır. "Rəngli breket" deyəndə adətən hər breketin ətrafına taxılan kiçik elastik rezinlər (liqaturalar) nəzərdə tutulur. Onlar hər aktivasiya ziyarətində — təxminən 4–8 həftədən bir — dəyişdirilir, ona görə rəngi hər dəfə yenidən seçmək olar.
- Şəffaf və ağ rezinlər az nəzərə çarpır, amma çay, qəhvə, kola və ədviyyatlı qidalardan saralına bilər.
- Tünd rənglər (göy, bənövşəyi, tünd yaşıl) dişləri vizual olaraq daha ağ göstərir və ləkələri az büruzə verir.
- Sarı və qəhvəyi tonlar dişlərin rəngini daha tutqun göstərə bilər.
- Keramik və sirkonyum breketlərdə estetikanı qorumaq üçün adətən şəffaf və ya diş rəngində rezinlər seçilir.
Uşaq və yeniyetmələr çox vaxt parlaq və ya növbələşən rəngləri seçir. Rezinin rəngi müalicənin gedişinə və nəticəsinə təsir etmir.
Müqayisə: hansı breket kimə uyğundur
Son qərarı həkim diaqnostikadan sonra verir: halın mürəkkəbliyi, dişləmin növü, gigiyena vərdişləri və estetik gözləntilər birlikdə nəzərə alınır. Ümumi istiqamət belədir:
| Vəziyyət | Adətən seçilən |
|---|---|
| Uşaq və yeniyetmə | Metal (istəyə görə rəngli rezinlərlə) |
| Yetkin, estetika önəmlidir | Keramik, safir və ya sirkonyum |
| Breketin görünməsi qətiyyən istənilmir | Lingual və ya elayner |
| Mürəkkəb ortodontik anomaliya | Metal |
| Ziyarətlər arasında daha uzun interval | Özübağlanan sistem |
German Dental Clinic-də breket müalicəsi
Ortodontik müalicə rəqəmsal diaqnostika ilə başlayır: 3D skan, panoram və sefalometrik rentgen, fotoprotokol. Bunun əsasında həkim breket, elayner və ya kombinə olunmuş yanaşmanı, müddəti və mərhələləri izah edir. Hansı sistemlərlə işlədiyimizi və müalicənin necə keçdiyini ortodontiya səhifəsində görə bilərsiniz.
Breketlər haqqında tez-tez verilən suallar
Şəffaf breket ilə şəffaf elayner eyni şeydirmi?
Xeyr. Şəffaf breketlər keramik və ya safirdən hazırlanan kiçik kilidlərdir: onlar dişlərə yapışdırılır, məftillə birləşdirilir və müalicə bitənə qədər çıxarılmır. Elaynerlər isə çıxarıla bilən şəffaf plastik kapalardır və mərhələlərlə yenisi ilə əvəz olunur. İki üsulun fərqi breketlər və elaynerlər haqqında məqalədə müqayisə olunur; hansının uyğun olduğunu həkim diaqnostikadan sonra deyir.
Şəffaf breketlər nə dərəcədə görünür?
Keramik breketlər diş rəngindədir, safir breketlər işığı keçirir, ona görə danışarkən və gülümsəyərkən metal breketlərdən xeyli az nəzərə çarpır. Tam görünməz deyillər: yaxından baxanda kilidlər və məftil seçilir. Breketin heç görünməməsi vacibdirsə, alternativ lingual breketlər və ya elaynerlərdir.
Breketlərin rəngini seçmək olarmı?
Bəli, amma seçilən breketin özü deyil, ona taxılan elastik rezinlərin rəngidir. Rezinlər hər aktivasiya ziyarətində dəyişdirildiyindən rəngi hər 4–8 həftədən bir yenidən seçmək mümkündür. Breketin öz rəngi materialla müəyyən olunur: metal — gümüşü, keramik və sirkonyum — diş rəngində. Özübağlanan sistemlərdə rezin olmur.
Keramik breketlər rəng dəyişirmi?
Keramik, safir və sirkonyum breketlərin özü piqmentə davamlıdır. Saralan adətən onlara taxılan şəffaf rezinlərdir, onlar da növbəti ziyarətdə yenisi ilə əvəz olunur. Ləkələri azaltmaq üçün çay, qəhvə və tünd içkilərdən sonra ağzı su ilə yaxalamaq və dişləri vaxtında fırçalamaq kifayətdir.
Hansı breket dişləri daha tez düzəldir?
Müalicə müddətini əsasən breketin materialı deyil, halın mürəkkəbliyi, yaş, sümük toxumasının vəziyyəti və göstərişlərə nə dərəcədə əməl olunması müəyyən edir. Yüngül hallarda müalicə adətən 6–12 ay, orta və mürəkkəb hallarda 18–30 ay davam edir. Dəqiq müddət diaqnostikadan sonra müalicə planı ilə birlikdə verilir.
Lingual breketlər nitqə təsir edirmi?
İlk günlərdə — bəli: dil breketlərə toxunduğundan bəzi səslərin tələffüzü dəyişə və dilin ucu qıcıqlana bilər. Əksər pasiyentlər bir neçə həftə ərzində alışır. İşiniz çox danışmaqla bağlıdırsa, bunu konsultasiyada həkimlə əvvəlcədən müzakirə edin.
Breketi neçə yaşdan taxmaq olar?
İlk ortodontik müayinə üçün optimal yaş 7–8-dir, tam breket sistemi isə adətən daimi dişlər çıxdıqdan sonra taxılır. Yuxarı yaş həddi yoxdur: diş əti və sümük dayağı sağlam olduqca dişlər istənilən yaşda hərəkət edir, yetkinlərdə isə müalicə bir qədər uzun çəkə bilər.
Bənzər məqalələr
Klinikada bu mövzu üzrə xidmətlər
- Ortodontiya — breket və elaynerlərlə dişlərin düzəldilməsi, rəqəmsal diaqnostika və müalicə planı
- Şəffaf elaynerlər — görünməz kapalarla müalicə: intraoral skan, 3D plan, mərhələli kapa dəsti
- Estetik stomatologiya — vinir, kron, bərpa və ağartma ilə təbəssümün formalaşdırılması
Ortodontik konsultasiya | +994 10 208 01 04
